Gwefan llywodraeth y DU

Tâl mamolaeth - y ffeithiau syml

• Cael arweiniad personol ar absenoldeb mamolaeth a thâl Opens new window
• Cael help personol gydag absenoldeb a thâl mamolaeth Opens new window

Tâl mamolaeth contractaidd (cwmni)

Mae'n bosib bod gan eich cyflogwr ei gynllun tâl mamolaeth ei hun. Edrychwch yn eich contract cyflogaeth neu'ch llawlyfr staff i weld y manylion neu holwch yr adran adnoddau dynol neu’r adran bersonél. Bydd ambell gynllun cwmni'n gofyn i chi dalu rhywfaint o'r arian yn ôl os na fyddwch chi'n dychwelyd i'r gwaith. Fodd bynnag, mae’n rhaid i chi gael eich talu yr un faint â Thâl Mamolaeth Statudol (os ydych chi’n gymwys), o leiaf. Nid oes raid i Dâl Mamolaeth Statudol gael ei ad-dalu.

• Mwy am eich contract cyflogaeth

Tâl Mamolaeth Statudol

• Mwy am y Dâl Mamolaeth Statudol
• Mwy am absenoldeb mamolaeth
• Cael gwybod am feichiogrwydd yn y gwaith

Faint o Dâl Mamolaeth Statudol gewch chi

Os cewch chi Dâl Mamolaeth Statudol, bydd eich cyflogwr yn talu 90 y cant o gyfartaledd eich enillion wythnosol am y chwe wythnos cyntaf, ac yna hyd at £117.18 am y 33 wythnos sy'n weddill. Byddwch yn talu treth ac Yswiriant Gwladol yn yr un modd ag yr oeddech gyda'ch cyflog arferol. Bydd eich cyflogwr yn adhawlio'r rhan fwyaf o'r Tâl Mamolaeth Statudol o'u cyfraniadau Yswiriant Gwladol a thaliadau eraill. Er mwyn bod yn gymwys i dderbyn Tâl Mamolaeth Statudol rhaid i chi, fel cyflogai, dalu treth ac yswiriant gwladol (neu y byddech yn ei dalu pe baech chi'n ennill digon neu’n ddigon hen).

• Cael gwybod os ydych yn gweithiwr am resymau treth
• Mwy am sut mae eich Tâl Mamolaeth Statudol yn cael ei gweithio allan Opens new window

Beth sy’n digwydd os na fyddwch chi'n gymwys ar gyfer Tâl Mamolaeth Statudol?

Lwfans Mamolaeth

Os na allwch gael Tâl Mamolaeth Statudol gan eich cyflogwr, mae'n bosibl y gallwch chi gael Lwfans Mamolaeth:

• os ydych chi'n gyflogedig
• os ydych chi'n hunangyflogedig ac yn talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol Dosbarth 2, neu fod gennych dystysgrif Eithrio Enillion Isel
• os nad ydych yn gyflogedig nac yn hunangyflogedig ond eich bod wedi bod yn gyflogedig neu’n hunangyflogedig yn agos at gyfnod eich beichiogrwydd neu'n ystod cyfnod eich beichiogrwydd

Dyma'r amodau:

• eich bod wedi bod (naill ai'n gyflogedig neu'n hunan-gyflogedig) am o leiaf 26 o'r 66 wythnos cyn yr wythnos pan ddisgwylid i'ch babi gyrraedd (mae rhan o wythnos yn cyfri fel wythnos gyfan).
• eich bod wedi ennill £30 ar gyfartaledd yn ystod unrhyw 13 wythnos o'r 66 wythnos hynny

Cyfradd safonol y Lwfans Mamolaeth yw £117.18 neu 90 y cant o’ch enillion wythnosol ar gyfartaledd, pa un bynnag sydd leiaf. Telir y Lwfans Mamolaeth am hyd at 39 wythnos; does dim rhaid talu treth incwm na chyfraniadau Yswiriant Gwladol arno.

• Lwfans Mamolaeth – cael gwybod mwy

Budd-daliadau teulu eraill y gallech chi fod â hawl iddynt

Mae nifer o fudd-daliadau ychwanegol ar gael i ferched beichiog a mamau newydd. Mae'r rhain yn cynnwys Cronfeydd Ymddiriedolaeth Plant, grantiau Mamolaeth Cychwyn Cadarn, Budd-dal Plant, presgripsiynau a thrin dannedd am ddim a Chredydau Treth. Eich sefyllfa bersonol fydd yn penderfynu a fyddwch chi'n gymwys ar gyfer y budd-daliadau hyn ai peidio.

• Mwy am fudd-daliadau i rai sy'n disgwyl plentyn neu'n magu plant
• Mwy am gronfeydd ymddiriedolaeth plant

Os cewch chi drafferthion

Os ydych chi'n bendant yn gymwys i gael tâl mamolaeth a bod eich cyflogwr yn gwrthod ei dalu i chi, ystyrir ei fod yn torri'r gyfraith drwy dynnu'r arian o'ch cyflog. Fe all hefyd fod yn enghraifft o wahaniaethu anghyfreithlon ar sail rhyw.

Os ydych chi'n meddwl y dylech chi fod yn cael Tâl Mamolaeth Statudol ond bod eich cyflogwr yn anghytuno, mynnwch sgwrs â nhw, ac esboniwch eich hawliau. Os oes gennych gynrychiolydd yn y gwaith (e.e. swyddog undeb llafur), mae'n bosib y gall eich helpu.

Os na fydd hyn yn gweithio, mae'n bosib y byddwch am gwyno gan ddefnyddio trefn gwyno fewnol eich cyflogwr neu, ar gyfer Tâl Mamolaeth Statudol, dylech ffonio tîm Anghydfodau Taliadau Statudol Cyllid a Thollau EM ar 0191 2255221 – gallant hwy ddatrys y mater. Rhaid gwneud cais i Gyllid a Thollau EM o fewn 6 mis ar ôl i'ch cyflogwr wrthod talu i chi yn y lle cyntaf.

• Mwy am dynnu arian o gyflog
• Cael gwybod mwy am wahaniaethu ar sail rhyw
• Mwy am ddatrys anghydfodau yn y gwaith
• Dod o hyd i'ch swyddfa Cyllid a Thollau EM agosaf Opens new window

Ble i gael cymorth

Mae’r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas Opens new window

Mae’r Asiantaeth Cydberthynas Lafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy’n ymwneud â hawliau cyflogaeth i breswylwyr Gogledd Iwerddon. Fe allwch chi gysylltu â’r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener

• Asiantaeth Cydberthynas Lafur (LRA) Opens new window

Gall y Gwasanaeth Cyngor ar Bopeth (CAB) hefyd gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol Opens new window

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw hefyd.

• Cyflwyniad i undebau llafur

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Beichiogrwydd a gwaith: beth sydd angen i chi wybod fel gweithiwr – cael gwybod mwy Opens new window
• Canllawiau manwl am hawliau mamolaeth gan yr Adran Masnach a Diwydiant (DTI) Opens new window
• Canllawiau manwl am hawliau mamolaeth yng Ngogledd Iwerddon gan yr Adran Cyflogaeth a Dysgu (DELNI) Opens new window
• Darllen am absenoldeb rhiant
• Cael gwybod am drefniadau gweithio hyblyg
• Darllen am absenoldeb tadolaeth
• Cyngor i'ch cyflogwyr am famolaeth, tadolaeth a mabwysiadu gan Gyswllt Busnes Opens new window