Gwefan llywodraeth y DU

Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU

Gwasanaethau cyhoeddus i gyd yn un lle

Trefn llywio pennaf

Arian, treth a budd-daliadau

Arian, treth a budd-daliadau

Canfod ai cyflogedig ynteu hunangyflogedig ydych chi

Telerau ac amodau eich gwaith sy'n pennu a ydych yn gyflogedig ynteu'n hunangyflogedig. Mae'n bwysig eich bod yn gwybod eich statws cyflogaeth oherwydd mae'n effeithio ar hawliau cyflogaeth a budd-daliadau, a hefyd faint o dreth ac Yswiriant Gwladol yr ydych yn ei dalu.

Gwiriadau syml i'ch helpu chi benderfynu

Fel arfer gallwch gyfrifo eich statws cyflogaeth drwy ofyn rhywfaint o gwestiynau syml.

Yn fwy na thebyg, rydych yn hunangyflogedig:

  • os ydych yn rhedeg eich busnes eich hun ac yn ysgwyddo'r cyfrifoldeb dros ei lwyddiant neu ei fethiant
  • os oes gennych sawl cwsmer ar yr un pryd
  • os gallwch chi benderfynu sut, pryd a ble rydych yn gweithio
  • os gallwch hurio pobl eraill i wneud y gwaith i chi neu i'ch helpu ar eich cost eich hun
  • os ydych yn darparu'r prif eitemau offer i wneud eich gwaith

Yn fwy na thebyg, rydych yn gyflogedig:

  • os ydych yn gorfod gwneud y gwaith eich hun
  • os ydych yn gweithio i un person ar y tro, a'r person hwnnw'n gyfrifol am yr hyn yr ydych yn ei wneud ac yn ysgwyddo risgiau'r busnes
  • os dywedir wrthych sut, pryd a ble rydych yn gweithio
  • os oes raid ichi weithio nifer penodedig o oriau
  • os ydych yn cael tâl rheolaidd yn ôl yr oriau yr ydych yn gweithio, ac yn cael eich talu am weithio goramser (gallwch fod yn gyflogedig hyd yn oed os ydych yn gwneud gwaith achlysurol neu waith dros-dro)

Gallwch hefyd fod yn gyflogedig ac yn hunangyflogedig yr un pryd, yn gweithio i gyflogwr yn ystod y dydd o bosibl ac yn rhedeg eich busnes eich hun gyda'r nos.

Ystyriwch bob contract ar wahân: efallai y gwelwch eich bod yn hunangyflogedig ar gyfer un ond yn gyflogedig ar gyfer un arall.

Gallwch gael canllawiau mwy manwl oddi ar wefan Cyllid a Thollau EM, gan gynnwys cael mynediad i'r Dangosydd Statws Cyflogaeth. Mae'r Dangosydd Statws Cyflogaeth yn rhoi syniad i chi a ydych yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig ar sail y wybodaeth y byddwch yn ei darparu'n unig.

Os ydych yn dal yn ansicr, dylech ofyn am gael siarad gyda'r Swyddog Statws yn eich Swyddfa Dreth. Nid oes diffiniad cyfreithiol o'r termau cyflogaeth a hunangyflogaeth, ac felly, os oes amheuaeth ynghylch statws person, gwneir y penderfyniad trwy gyfeirio at benderfyniadau blaenorol (a elwir yn 'gyfraith achosion'). Mae'r cwestiwn ynghylch a ydych yn gyflogedig ynteu'n hunangyflogedig yn dibynnu ar ffeithiau eich trefniadau gweithio, beth ddywed eich contract neu gyfuniad o'r ddau.

Os ydych chi'n hunangyflogedig

Chi sy'n gyfrifol am eich treth a'ch Cyfraniadau Yswiriant Gwladol eich hun. I wneud hyn rhaid ichi ddweud wrth Gyllid a Thollau EM am eich incwm trwy lenwi ffurflen dreth Hunanasesiad.

Rhaid ichi gofrestru fel person hunangyflogedig gyda Chyllid a Thollau EM o fewn tri mis, neu efallai y bydd yn rhaid ichi dalu cosb.

Gallwch lwytho ffurflen gofrestru oddi ar wefan Cyllid a Thollau EM gan ddefnyddio'r ddolen isod, neu gallwch gofrestru drwy ffonio'r llinell gymorth ar gyfer y rhai sydd newydd ddod yn hunangyflogedig ar 08459 15 45 15 (ar agor rhwng 8.00 am a 8.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener a rhwng 8.00 am a 5.00 pm ar ddydd Sadwrn a dydd Sul).

Yn dibynnu ar y math o gyfraniadau Yswiriant Gwladol yr ydych yn eu talu, fe allech chi golli'r hawl i rai budd-daliadau, taliadau statudol, hawliau cyflogaeth a Phensiwn ychwanegol y Wladwriaeth.

Os ydych chi'n gyflogedig

Os ydych yn gyflogedig, eich cyflogwr sy'n gyfrifol am ddidynnu a thalu eich treth a'ch cyfraniadau Yswiriant Gwladol drwy'r drefn Talu Wrth Ennill (TWE - PAYE). Mae gennych hawl i rai hawliau a budd-daliadau hefyd, megis absenoldeb mamolaeth neu dadolaeth, tâl salwch, Lwfans Ceisio Gwaith os collwch eich gwaith a Phensiwn gan y Wladwriaeth pan fyddwch yn ymddeol (gan gynnwys Pensiwn ychwanegol y Wladwriaeth).

Mwy o ddolenni defnyddiol

Yn yr adran hon...

Additional links

Allweddumynediad llywodraeth y DU