Gwefan llywodraeth y DU

Gwneud ewyllys - pam fod hyn yn bwysig

Mae llawer o resymau ariannol da dros wneud ewyllys:

• Rhesymau eraill dros wneud ewyllys gan Gyngor Ar Bopeth Opens new window

Pwy sy'n etifeddu os na fyddwch yn gwneud ewyllys

Os nad oes gennych ewyllys mae rheolau ar gael ar gyfer penderfynu pwy sy'n etifeddu'ch asedau, yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol: Dim ond yng Nghymru a Lloegr y mae'r darpariaethau a ganlyn yn berthnasol. Mae'r gyfraith yn wahanol os byddwch chi'n marw a chithau heb wneud ewyllys yn yr Alban neu yng Ngogledd Iwerddon

Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil a'ch ystâd werth £125,000 neu lai

Bydd popeth yn mynd i'ch gŵr, eich gwraig neu eich partner sifil.

Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil a'ch ystâd werth mwy na £125,000

Ni fydd eich gŵr, eich gwraig neu eich partner sifil yn cael popeth yn awtomatig, er y byddant yn derbyn:

• eitemau personol megis nwyddau cartref a cheir, ond dim byd a ddefnyddir at ddibenion busnes
• £125,000 yn ddi-dreth neu £200,000 os nad oes plant
• â buddiant am oes yn hanner yr hyn sy'n weddill o'r ystâd (ar ei farwolaeth ef neu hi, bydd hwn yn trosglwyddo i'r plant neu fel a nodir isod)

Bydd gweddill yr ystâd yn cael ei rannu fel a ganlyn:

• bydd plant (neu, os nad oes plant, wyrion a wyresau) yn cael cyfran gyfartal
• os nad oes plant nac wyrion ac wyresau, bydd y rhieni sy'n dal yn fyw yn cael cyfran
• os nad oes plant, wyrion a wyresau, na rhieni'n dal yn fyw, bydd unrhyw frodyr a chwiorydd (gyda'r un tad a mam â'r ymadawedig) yn cael cyfran (neu eu plant os buont farw tra oedd yr ymadawedig yn dal yn fyw)
• os nad oedd gan yr ymadawedig yr un o'r uchod, bydd y gŵr, y wraig neu'r partner sifil yn cael popeth

Os ydych yn bartneriaid ond heb fod yn briod neu mewn partneriaeth sifil

Os nad ydych wedi priodi nac yn bartneriaid sifil cofrestredig, fyddwch chi ddim yn cael cyfran o ystâd eich partner yn awtomatig os bydd yn marw heb wneud ewyllys.

Os nad ydynt wedi darparu ar eich cyfer mewn rhyw ffordd arall, eich unig ddewis yw gwneud hawliad dan Ddeddf Etifeddu (Darpariaeth i Deulu a Dibynyddion) 1975. Gweler yr adran isod 'Os ydych yn teimlo nad ydych wedi derbyn darpariaeth ariannol resymol'.

Os nad oes gŵr/gwraig/partner sifil yn dal yn fyw

Dosberthir yr ystâd fel a ganlyn:

Bydd yn cymryd mwy o amser i gael trefn ar eich materion os nad oes gennych ewyllys. Gallai hyn beri mwy o loes i'ch perthnasau a'ch dibynyddion hyd nes y gallant dynnu arian o'ch ystâd.

• Gweld pwy sy'n etifeddu os nad oes ewyllys - arf rhyngweithiol Opens new window
• Cyfreithiau diffyg ewyllys yr Alban - dysgu mwy Opens new window
• Mwy am y gyfraith diffyg ewyllys yng Ngogledd Iwerddon Opens new window

Os teimlwch nad ydych wedi derbyn darpariaeth ariannol resymol

Os teimlwch nad ydych wedi derbyn darpariaeth ariannol resymol gan yr ystâd, efallai y gallwch hawlio dan Ddeddf Etifeddu (Darpariaeth i Deulu a Dibynyddion) 1975 - ar waith yng Nghymru a Lloegr. I wneud hawliad, rhaid i chi fod â math arbennig o berthynas gyda'r ymadawedig, megis plentyn, gŵr neu wraig, partner sifil, dibynnydd neu berson a oedd yn cyd-fyw ag ef neu hi.

Os oeddech yn byw gyda'r ymadawedig fel partner ond heb fod yn briod neu mewn partneriaeth sifil, bydd yn rhaid i chi ddangos eich bod wedi'ch 'cynnal naill ai'n gyfan gwbl neu'n rhannol gan yr ymadawedig' - gall profi hyn fod yn anodd os oedd y ddau ohonoch wedi cyfrannu at eich bywyd gyda'ch gilydd.

Bydd angen i chi hawlio o fewn chwe mis i ddyddiad y Grant Llythyrau Gweinyddu.

Mae hwn yn faes eithaf cymhleth ac efallai na fydd hawliad yn llwyddiannus. Fe'ch cynghorir i gael cyngor gan gyfreithiwr. Byddent yn codi tâl am y gwasanaeth hwn.

Treth Etifeddu a’ch ewyllys

Os ydych yn gadael popeth i'ch gŵr, eich gwraig neu eich partner sifil

Yn yr achos hwn, ni fydd unrhyw Dreth Etifeddu i'w thalu fel arfer oherwydd bod gŵr, gwraig neu bartner sifil yn cael eu hystyried yn 'fuddiolwyr eithriedig'. Ond cofiwch y bydd eu hystâd yn werth mwy pan fyddant yn marw, ac felly efallai y bydd yn rhaid talu mwy o Dreth Etifeddu bryd hynny.

Fodd bynnag, os ydych â'ch domisil (eich cartref parhaol) yn y DU pan fyddwch yn marw, ond nad yw eich partner priod neu bartner sifil, gallwch ond gadael £55,000 iddynt yn ddi-dreth

• Ystyr 'domisil' - dysgu mwy Opens new window

Buddiolwyr eraill

Gallwch adael hyd at £312,000 yn ddi-dreth i unrhyw un yn eich ewyllys, nid dim ond eich partner priod neu bartner sifil (blwyddyn dreth 2008-2009). Felly gallech, er enghraifft, roi rhywfaint o'ch ystâd i rywun arall neu i ymddiriedolaeth deulu. Wedyn mae Treth Etifeddu ar gyfradd o 40 y cant yn daladwy ar unrhyw swm yr ydych yn ei adael ar ben hwn.

Elusennau yn y DU

Nid oes Treth Etifeddu'n daladwy ar unrhyw arian neu asedau y byddwch yn eu gadael i un o elusennau cofrestredig y DU - mae'r trosglwyddiadau hyn wedi'u heithrio.

• Mwy am eithriadau i'r Dreth Etifeddu

Ewyllysiau, ymddiriedolaethau a chynllunio ariannol

Yn ogystal â gwneud ewyllys, gallwch ddefnyddio ymddiriedolaeth deulu i rannu'ch asedau yn ôl eich dymuniad chi. Fe allwch drefnu yn eich ewyllys i asedau penodol gael eu trosglwyddo i ymddiriedolaeth neu i ymddiriedolaeth ddechrau pan fydd manylion yr ystâd wedi'u terfynu. Gallwch hefyd ddefnyddio ymddiriedolaeth i ofalu am asedau yr ydych am eu trosglwyddo i fuddiolwyr na allant reoli eu materion ariannol ar y pryd (naill ai oherwydd eu hoed neu oherwydd anabledd).

Gallwch ddefnyddio gwahanol fathau o ymddiriedolaethau yn dibynnu ar yr hyn yr ydych eisiau'i wneud a'r amgylchiadau. Mae sefydlu ymddiriedolaeth yn gymhleth ac felly bydd rhaid i chi gael cyngor arbenigol, felly dim ond os oes gennych ystâd fawr y mae hyn yn werth ei wneud. Os disgwyliwch i'r ymddiriedolaeth fod yn atebol i dalu treth ar incwm neu enillion, dylech roi gwybod i Ymddiriedolaethau Cyllid a Thollau EM cyn gynted ag y bydd yr ymddiriedolaeth wedi'i sefydlu. Ar gyfer y rhan fwyaf o ymddiriedolaethau, bydd Treth Etifeddiaeth yn cael ei chodi ar unwaith os bydd y trosglwyddiad yn mynd â chi dros y trothwy Treth Etifeddiaeth. Codir Treth Etifeddiaeth hefyd pan fydd asedau'n gadael yr ymddiriediaeth. Darllenwch ein herthyglau cysylltiedig i gael gwybod mwy.

• Cyflwyniad i ymddiriedolaethau teuluol yn y DU
• Treth Etifeddiaeth ar drosglwyddiadau mewn i ymddiriedolaethau a chwmnïau
• Treth ar incwm ac enillion o ymddiriedolaethau teulu yn y DU
• Rhestr o swyddfeydd Cyllid a Thollau EM Opens new window

Rhagor o wybodaeth am ewyllysiau

Mae Cyngor Ar Bopeth (CAB) yn cynnig cyngor am sut i wneud ewyllys. Gallwch ddarllen eu harweiniad hwylus sy'n cynnwys:

• Arweiniad CAB i wneud ewyllys Opens new window
• Cysylltu â'ch CAB agosaf Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Gwneud ewyllys
• Chwilio am gyfreithiwr sy'n arbenigo mewn ewyllysiau Opens new window
• Arweiniad Age Concern i wneud ewyllys os ydych dros 60 (dogfen PDF, 33K) Opens new window
• Cynllunio'ch etifeddiaeth
• Cael gwybod mwy am bartneriaethau sifil Opens new window
• Cymorth gyda ffeiliau PDF