Gwefan llywodraeth y DU

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Cyflwynwyd Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ar 27 Hydref 2008.

Mae’n cymryd lle’r Budd-dal Analluogrwydd, a delir oherwydd afiechyd neu anabledd, ar gyfer hawlwyr newydd yn unig. Os ydych eisoes yn derbyn Budd-dal Analluogrwydd, byddwch yn dal i’w gael.

• Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (adran pobl anabl)

Pwy sy'n gymwys?

Efallai y gallwch gael Budd-dal Analluogrwydd os oes un o'r canlynol yn berthnasol i chi:

• bod eich Tâl Salwch Statudol wedi dod i ben, neu os nad oes modd i chi ei gael
• yr ydych yn hunan-gyflogedig neu’n ddi-waith
• yr ydych wedi bod yn derbyn Tâl Mamolaeth Statudol ac heb fynd yn ôl i’r weithio i’ch cyflogwr oherwydd nid nid yn gallu gweithio
• eich bod o dan oed Pensiwn y Wladwriaeth pan aethoch chi'n sâl

Mae’n rhaid eich bod hefyd wedi bod:

• yn talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol
• ddim yn gallu gweithio oherwydd salwch neu anabledd am o leiaf pedair diwrnod mewn rhes (yn cynnwys penwythnosau a gwyliau cyhoeddus)
• yn derbyn triniaeth meddygol arbennig a nid yn gallu gweithio am ddwy diwrnod neu fwy allan o saith diwrnod o’r bron

neu rhaid i chi:

• fod rhwng 16 a 20 oed (neu o dan 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)
• fod wedi bod yn rhy sâl weithio oherwydd afiechyd neu anabledd am o leiaf 28 wythnos
• fod wedi bod yn rhy sâl i weithio cyn eich pen-blwydd yn 20 oed (neu o dan 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)

Os ydych wedi bod yn byw neu'n gweithio dramor

Gall byw neu weithio dramor effeithio ar eich hawliad am Fudd-dal Analluogrwydd. Ond efallai y gallwch ei hawlio os ydych naill ai:

Os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol

Efallai y gallwch hawlio Budd-dal Analluogrwydd er nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol os bydd y canlynol yn berthnasol:

Os ydych yn y Lluoedd Arfog neu os ydych yn byw ac yn gweithio yn Ardal Economaidd Ewrop (AEE), mae'n bosibl y cewch eich trin fel petaech chi'n dal i breswylio yn y DU.

• Sut i dderbyn Budd-dal Analluogrwydd yn un o wledydd AAE Opens new window
• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window

Sut mae'n gweithio

Mae Budd-dal Analluogrwydd yn cael ei dalu yn ôl tair cyfradd wythnosol:

Faint fyddwch chi'n ei gael?

Y symiau wythnosol ar hyn o bryd

Efallai y gallwch gael budd-dal ychwanegol, 'ychwanegiad oedran', gyda'r Budd-dal Analluogrwydd hirdymor os oeddech o dan 45 pan aethoch yn rhy sâl neu'n rhy anabl i weithio.

Efallai y gallwch gael budd-dal ychwanegol ar gyfer eich partner neu'ch partner sifil neu'r person sy'n gofalu am eich plentyn.

• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window

Sut mae'n cael ei dalu

Mae Budd-dal Analluogrwydd yn cael ei dalu'n syth i'ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa'r Post® neu Gynilion Cenedlaethol sy'n derbyn Taliad Uniongyrchol.

Os ydych wedi'ch cofrestru'n ddall, neu os oes angen i'r sawl sy'n gofalu amdanoch gasglu'ch arian, gellir anfon eich taliad gyda siec a'i chyfnewid am arian yn Swyddfa'r Post®.

O Ebrill 2009 mae’r Canolfan Byd Gwaith yn cyflwyno newidiadau i’r diwrnod a pha mor aml yr ydych yn cael eich talu Budd-dal Analluogrwydd. Gall y newidiadau symud y diwrnod yr ydych yn cael eich talu, bydd y diwrnod hwn yn cael ei benderfynu gan eich rhif Yswiriant Gwladol. Mae’r newidiadau hefyd yn golygu y byddwch yn cael eich talu o leiaf bob dwy wythnos. Dilynwch y ddolen isod am fwy o wybodaeth.

• Y gwahaniaeth rhwng Taliad Uniongyrchol a 'thaliadau uniongyrchol'
• Newidiadau i’r diwrnod y mae eich budd-dal yn cael ei dalu Opens new window

Asesiad Galluogrwydd Personol ac archwiliad meddygol

Pan fyddwch yn gwneud hawliad am Fudd-dal Analluogrwydd, byddwch fel arfer yn cael Asesiad Galluogrwydd Personol.

Fel rhan o'r asesiad hwn, efallai y bydd meddyg yn argymell i chi fynychu archwiliad meddygol.

• Archwiliad meddygol (adran pobl anabl)

Gweithio wrth hawlio Budd-dal Analluogrwydd - 'Gwaith a Ganiateir'

Os ydych yn derbyn Budd-dal Analluogrwydd efallai y byddwch yn gallu gwneud rhai mathau o waith - o fewn terfynau. Gelwir hyn yn 'Waith a Ganiateir'. Ond os ydych yn derbyn Budd-dal Analluogrwydd a chyflog, gallai hyn effeithio ar fudd-daliadau sy’n gysylltiedig ag incwm, fel Cymhorthdal Incwm, Budd-dal Tai neu Fudd-dal Treth Cyngor.

• Gweithio wrth hawlio Budd-dal Analluogrwydd – ‘Gwaith a Ganiateir’ (adran pobl anabl)

Sut i hawlio

Gallwch hawlio Budd-dal Analluogrwydd drwy wneud un o'r canlynol:

• ffonio 0800 055 6688 (rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener). Mae gwasanaeth ffôn testun ar gael os oes gennych nam ar eich clyw neu’ch lleferydd 0800 023 4888
• hawlio ar-lein
• llwytho'r ffurflen hawlio oddi ar y we

• Hawlio ar-lein - Budd-dal Analluogrwydd Opens new window
• Llwytho ffurflen hawlio Budd-dal Analluogrwydd (dogfen PDF, 188K) Opens new window
• Llwytho ffurflen hawlio Budd-dal Analluogrwydd (o dan y rheolau Analluogrwydd mewn Ieuenctid) (dogfen PDF, 298.84K) Opens new window
• Cymorth gyda ffeiliau PDF
• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window

Beth i'w wneud os bydd eich amgylchiadau'n newid

Mae'n bwysig eich bod yn cysylltu â'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol os bydd eich amgylchiadau'n newid - er enghraifft:

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â swyddfa'ch Canolfan Byd Gwaith leol.

• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window

Sut i apelio

Os ydych yn cael eich gwrthod Budd-dal Analluogrwydd neu os oes gennych gwestiynau ynghylch eich taliad, gallwch ofyn i’r swyddfa a bu’n delio â’ch hawl i edrych ar ei phenderfyniad eto.

Os ydych dal yn anhapus gyda’r canlyniad, gallwch apelio.

• Sut i apelio yn erbyn penderfyniad budd-dal

Credydau treth a chymorth eraill wrth Lywodraeth

Os ydych chi'n gyfrifol am o leiaf un plentyn neu eich bod ar incwm isel, mae'n bosib y gallwch gael Credyd Treth Plant neu Gredyd Treth Gwaith.

Gallwch archebu pecyn hawlio dros y ffôn drwy ffonio un o'r llinellau cymorth canlynol.

Os ydych yn byw yn Lloegr, yr Alban neu Gymru ffoniwch 0845 300 3900, ffôn testun 0845 300 3909.

Os ydych chi'n byw yng Ngogledd Iwerddon, ffoniwch 0845 603 2000, ffôn testun 0845 607 6078.

Mae'r llinellau ar agor o ddydd Llun i ddydd Gwener rhwng 8.00 am a 8.00 pm.

Neu gallwch gael gafael ar ffurflen hawlio o'ch Ganolfan Ymholiadau Cyllid a Thollau EM neu swyddfa'ch Canolfan Byd Gwaith agosaf.

• Credydau treth
• Cysylltu â'ch Canolfan Ymholiadau Cyllid a Thollau EM agosaf Opens new window
• Cysylltu â Chanolfan Byd Gwaith Opens new window

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Canllaw i gymorth ariannol ar gyfer pobl anabl (adran pobl anabl)
• Beth i wneud am fylchau yn eich cofnod Yswiriant Gwaladol
• Cyfnodau dros dro mewn cartref gofal (adran cartref a chymuned)