Gwefan llywodraeth y DU

Deall diabetes

Mae chwarren bancreas iach yn cynhyrchu hormon o'r enw inswlin. Mae'r corff yn defnyddio'r inswlin hwn i drosglwyddo glwcos i'n celloedd i greu egni. Gyda diabetes, mae diffyg inswlin yn y corff yn golygu na all ddefnyddio'r glwcos ac felly mae'n ceisio dod o hyd i ffynonellau eraill o egni. Golyga hyn fod gan ddioddefwyr diabetes lefelau uchel o glwcos yn eu gwaed.

Ceir dau brif fath o ddiabetes - math 1 a math 2.

Math 1

Mae'r math hwn (a elwid gynt yn ddiabetes inswlin-ddibynnol) yn cael ei achosi gan y corff yn cynhyrchu ychydig iawn neu ddim inswlin. Bydd fel arfer yn datblygu mewn:

• plant
• pobl ifanc

Math 2

Mae'r math hwn (a elwid gynt yn ddiabetes nad yw'n inswlin-ddibynnol) yn cael ei achosi pan na fydd y corff yn cynhyrchu digon o inswlin a phan fydd yn methu â'i ddefnyddio'n effeithiol. Fel arfer, mae'n gysylltiedig â geneteg a ffordd o fyw ac yn aml nid oes ganddo brin ddim symptomau yn y cychwyn. Mae'n tueddu i effeithio ar y canlynol:

• pobl dros 40
• pobl sydd dros bwysau ac sydd ddim yn gorfforol weithgar
• mae'n effeithio fwy a mwy ar bobl iau
• rhai o gefndir Asiaidd

Mathau eraill

• diabetes beichiogi - sy'n effeithio ar rai merched beichiog
• diabetes eilaidd - a achosir gan gyflyrau eraill neu gan rai meddyginiaethau megis steroidau

Adnabod y symptomau

Ar gyfer diabetes Math 1 cadwch olwg am y chwe symptom canlynol:

Nid yw symptomau Math 2 mor amlwg bob tro, ond os ydych chi mewn perygl gellir mesur lefel eich glwcos gyda sampl gwaed. Mewn profion glwcos a gynhelir ar hap, cymerir samplau gwaed ddwywaith, ar adegau gwahanol. Ceir hefyd prawf glwcos ympryd, sef pan fesurir eich lefel ar ôl ymprydio dros nos. Os na fydd y diagnosis yn glir o'r profion hyn, efallai y cewch brawf goddefiad glwcos. Byddwch yn rhoi sampl gwaed, yn yfed diod glwcos, yna'n rhoi sampl arall ddwy awr yn hwyrach, a dadansoddir y canlyniadau.

Lleihau'ch perygl o gael diabetes

Rheoli diabetes

Allwch chi ddim gwella diabetes, ond gallwch ei reoli.

Caiff diabetes Math 1 ei drin bob tro gyda phigiadau inswlin (defnyddir y rhain mewn rhai achosion Math 2 hefyd). Mae hyn yn cynyddu'r inswlin sy'n eich corff ac yn dod â lefel glwcos y gwaed i lawr. Bydd eich meddyg neu nyrs eich practis yn dangos i chi sut i roi pigiad i chi'ch hun.

Caiff Math 2 ei drin gyda chyfuniad o ddeiet iach ac ymarfer corff rheolaidd, ac, os oes angen, tabledi neu bigiadau inswlin. Bydd angen i chi fod yn ofalus faint o galorïau y byddwch yn eu bwyta a chadw golwg ar eich pwysau.

Byw gyda diabetes

Nid oes rhaid i ddiabetes effeithio ar eich bywyd os byddwch chi'n gwneud y canlynol:

Archwilio’ch llygaid a’ch traed

Gall diabetes niweidio eich nerfau, yn enwedig nerfau eich traed. Weithiau bydd hyn yn arwain at ddiffyg teimlad neu losg neu gael teimlad o binnau bach yn y traed. Archwiliwch eich traed yn rheolaidd am friwiau, wlserau a swigod. Os na chânt eu trin gallant droi'n ddrwg.

Gall diabetes hefyd achosi i'r pibellau gwaed yng nghefn y llygaid lifo (gelwir hyn yn retinopathi diabetig). Ond po orau y gallwch chi reoli lefelau siwgr eich gwaed dros y blynyddoedd, lleiaf eich siawns o ddatblygu problemau difrifol â'ch llygaid. Gwnewch yn siwr eich bod yn cael prawf llygaid blynyddol gydag arbenigwr fel y gellir canfod a thrin unrhyw broblemau llygaid difrifol yn ddigon buan.

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Bwyta'n iach
• Gwybodaeth am ddiabetes ar wefan NHS Choices Opens new window