Gwefan llywodraeth y DU

Beth yw terfynu cyflogaeth dros dro?

• Rhagor am ddileu swyddi
• Terfynu cyflogaeth dros dro: gwneud cais am ddileu swydd

A gaiff eich cyflogwr derfynu'ch cyflogaeth dros dro?

Nid oes gan gyflogwyr yr hawl gyffredinol i derfynu cyflogaeth gweithwyr heb dâl. Er bod gan eich cyflogwr fel arfer yr hawl i ddweud wrthych am beidio â dod i'r gwaith, mewn sawl achos bydd yn rhaid iddynt barhau i dalu eich cyflog llawn i chi.

Does dim terfyn uchaf i'r amser y gellir parhau i derfynu'ch cyflogaeth dros dro neu ostwng eich oriau gwaith, ond mae gan weithwyr nad ydynt ond yn cael eu talu am y gwaith y maent wedi'i wneud hawl i adael a hawlio tâl dileu swydd ar ôl cyfnod penodol o amser (gweler isod).

Os yw'ch cyflogwr yn bod yn gwbl afresymol wrth derfynu'ch cyflogaeth dros dro, gallech ystyried ymddiswyddo a hawlio diswyddiad oherwydd ymddygiad y cyflogwr (constructive dismissal). Dyma sefyllfaoedd lle y gallai hyn ddigwydd:

• os yw'r cyflogwr fel petai'n terfynu cyflogaeth gweithwyr dros dro am gyfnod amhenodol er mwyn osgoi dileu swyddi'r gweithwyr
• os yw'r cyflogwr yn eich dewis chi'n benodol yn annheg

• Cael gwybod mwy am ddiswyddiad oherwydd ymddygiad cyflogwr

Fyddwch chi'n cael eich talu pan fydd eich swydd wedi'i therfynu dros dro?

Dylech gael eich talu'n llawn onid yw'n rhan o'ch contract y gall eich cyflogwr derfynu'ch cyflogaeth dros dro heb gyflog (neu ar gyflog llai). Dylech gofio y gall rhywbeth fod yn rhan o'ch contract:

• Mwy am gontractau cyflogaeth

Os nad yw'n rhan o'ch contract, gallwch gytuno i newid eich contract os dymunwch (er enghraifft, efallai bod cyfnod o derfynu cyflogaeth dros dro yn well i chi na bod eich swydd yn cael ei dileu). Os ydych yn cytuno i newid eich contract i ganiatáu terfynu'ch cyflogaeth dros dro heb dâl, fe'ch cynghorir i ysgrifennu'r cytundeb ar bapur, gan nodi'n glir am faint y bydd y cytundeb yn para ac a allwch chi newid eich meddwl ai peidio.

• Mwy am newid amodau cyflogaeth

Beth bynnag y mae'ch contract yn ei ddweud, pan derfynir eich cyflogaeth dros dro bydd gennych hawl i gael eich talu pa un bynnag o'r canlynol sydd fwyaf:

Tâl Gwarant Statudol

Y tâl gwarant statudol yw'r lleiafswm y dylid ei dalu i chi pan derfynir eich cyflogaeth dros dro. Er mwyn bod yn gymwys i gael Tâl Gwarant Statudol:

• Cael gwybod a ydych chi'n 'gyflogai' ai peidio

Gwneir taliadau gwarant am uchafswm o bum niwrnod mewn unrhyw gyfnod treigl o dri mis. Ar ôl y cyfnod hwnnw, dylech eu cael am bum niwrnod arall. Os ydych fel arfer yn gweithio llai na phum niwrnod yr wythnos, byddwch yn cael eich talu am y diwrnodau yn eich wythnos waith arferol.

Cyfrifir y taliadau gwarant drwy luosi nifer yr oriau gwaith arferol ar gyfer y diwrnod dan sylw gyda'ch tâl cyfartalog yr awr. Byddwch yn derbyn eich cyfradd ddyddiol neu'r terfyn uchaf o £20.40 (£21.50 o 1 Chwefror 2009), pa un bynnag sydd leiaf. Golyga hyn bod y rhan fwyaf o bobl yn cael y terfyn uchaf o £20.40 y dydd (£21.50 o 1 Chwefror 2009).

Pan fydd y Tâl Gwarant wedi dod i ben, dylech fynd i'ch Canolfan Gwaith i holi am fudd-daliadau.

• Sut i hawlio budd-daliadau

Beth i'w wneud nesaf

Os bydd eich cyflogwr yn terfynu'ch cyflogaeth dros dro, edrychwch i weld a gaiff wneud hyn dan eich contract neu yn sgîl arferiad. Os ydych yn cytuno i newid eich contract er mwyn caniatáu i'ch cyflogwr derfynu'ch cyflogaeth dros dro, gallwch wneud hynny. Opsiwn arall yw cytuno i gymryd rhywfaint o wyliau blynyddol yn ei le.

Os oes gan eich cyflogwr hawl i derfynu'ch cyflogaeth dros dro, sicrhewch fod eich cyflogwr yn gwybod y dylai roi Tâl Gwarant Statudol i chi. Os nad oes ganddo hawl, dylech gael eich tâl yn llawn (oni chytunwch i lai).

Os bydd eich cyflogwr yn terfynu'ch cyflogaeth dros dro heb dâl, a chithau o'r farn nad oes ganddo hawl i wneud hynny, neu os na fydd yn rhoi Tâl Gwarant i chi, gallwch fynd â'r mater gerbron Tribiwnlys Cyflogaeth (neu Dribiwnlys Diwydiannol yng Ngogledd Iwerddon). Gall peidio â thalu arian sy'n ddyledus i chi fod yn enghraifft o ddidyniad anghyfreithlon o gyflog.

Unwaith y bydd eich cyflogaeth wedi'i therfynu am gyfnod, dylech ystyried a ydych am adael a hawlio tâl dileu swydd.

• Canllawiau am ddatrys problem yn y gwaith
• Cael gwybod mwy am beidio â thalu cyflog
• Terfynu cyflogaeth dros dro (temporary lay off): gwneud cais am y drefn dileu swydd

Ble mae cael cymorth

Mae'r Gwasanaeth Cynghori, Cymodi a Chyflafareddu (Acas) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth. Fe allwch chi ffonio llinell gymorth Acas ar 08457 47 47 47 rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Acas Opens new window

Mae’r Asiantaeth Cysylltiadau Llafur (LRA) yn cynnig cyngor cyfrinachol a diduedd am ddim am bob mater sy'n ymwneud â hawliau cyflogaeth i bobl sy'n byw yng Ngogledd Iwerddon. Gallwch gysylltu â'r LRA ar 028 9032 1442 rhwng 9.00 am a 5.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.

• Asiantaeth Cysylltiadau Llafur Opens new window

Gall eich Canolfan Cyngor Ar Bopeth (CAB) lleol gynnig cyngor diduedd am ddim. Gallwch ddod o hyd i'ch swyddfa CAB leol yn y llyfr ffôn neu ar-lein.

• Dod o hyd i'ch Canolfan Cyngor Ar Bopeth leol Opens new window

Os ydych chi'n aelod o undeb llafur, fe allwch chi gael help, cyngor a chefnogaeth ganddyn nhw.

• Mwy am undebau llafur

Mwy o ddolenni defnyddiol

• Canllawiau manwl ar dâl wedi'i warantu gan yr Adran Busnes, Menter a Diwygio Rheoleiddio (BERR) Opens new window
• Canllawiau manwl ar daliadau wedi'u gwarantu i weithwyr yng Ngogledd Iwerddon Opens new window
• Gwybodaeth gan Acas am derfynu cyflogaeth a thocio oriau Opens new window
• Gwybodaeth gan yr LRA am derfynu cyflogaeth dros dro ac amser-byr wrth weithio yng Ngogledd Iwerddon Opens new window
• Cyngor gan nibusinessinfo i gyflogwyr yng Ngogledd Iwerddon ynghylch sut i ddelio â'r posibilrwydd o orfod dileu swyddi Opens new window
• Cyngor i gyflogwyr yng Ngogledd Iwerddon gan nibusinessinfo am ddelio â diswyddiadau posibl Opens new window