Gwefan llywodraeth y DU
Nodwch fod gan y wefan hon system allweddumynediad llywodraeth y DU
Trefn llywio pennaf
dolenni i dudalennau eraill yn yr adran hon
Pobl anabl
Budd-dal Analluogrwydd
Os na allwch chi weithio oherwydd salwch neu anabledd efallai y gallwch chi gael Budd-dal Analluogrwydd, sef taliad wythnosol ar gyfer pobl nad ydynt wedi cyrraedd oed Pensiwn y Wladwriaeth eto - sef 60 i fenywod a 65 i ddynion ar hyn o bryd.
Lwfans Cyflogaeth a Chymorth
Cafodd y Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ei gyflwyno ar 27 Hydref 2008.
Bydd yn disodli Budd-dal Analluogrwydd a Chymhorthdal Incwm, a delir oherwydd salwch neu anabledd, i hawlwyr newydd yn unig. Os ydych chi eisoes yn cael Budd-dal Analluogrwydd, byddwch yn parhau i'w gael. Y bwriad yw y bydd y derbynyddion yn symud i'r budd-dal newydd rhwng 2009 a 2013.
Bydd mwy o wybodaeth am y newidiadau hyn ar gael yn ddiweddarach yn 2009.
Bod yn gymwys am Fudd-dal Analluogrwydd
Mae'n bosib y gallwch hawlio Budd-dal Analluogrwydd os roeddech o dan oed Pensiwn y Wladwriaeth pan aethoch chi'n sâl a bod un o'r canlynol yn berthnasol i chi:
- mae eich Tâl Salwch Statudol wedi dod i ben, neu nid oes modd i chi ei gael
- rydych yn hunangyflogedig neu'n ddi-waith
- rydych wedi bod yn cael Tâl Mamolaeth Statudol (SMP) a heb fynd yn ôl i weithio i'ch cyflogwr gan nad ydych yn medru gweithio
Rhaid eich bod hefyd:
- wedi bod yn talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol
- wedi methu gweithio oherwydd salwch neu anabledd am o leiaf bedwar diwrnod yn olynol (gan gynnwys penwythnosau a gwyliau cyhoeddus)
- wedi methu gweithio am ddau ddiwrnod neu ragor allan o saith niwrnod olynol
- yn cael triniaeth feddygol arbenigol
neu mae'n rhaid eich bod:
-
rhwng 16 ac 20 oed (neu o dan 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)
-
wedi bod yn rhy sâl i weithio oherwydd salwch neu anabledd am o leiaf 28 wythnos
-
wedi bod yn rhy sâl i weithio cyn eich pen-blwydd yn 20 oed (neu 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20)
Os ydych wedi bod yn byw neu'n gweithio dramor
Gall byw neu weithio dramor effeithio ar eich hawliad am Fudd-dal Analluogrwydd. Ond efallai y gallwch ei hawlio os ydych naill ai:
- wedi talu digon o Gyfraniadau Yswiriant Gwladol y DU yn y gorffennol (a nifer cyfatebol mewn gwledydd penodol eraill - gofynnwch yn eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol am fanylion) neu
- wedi gweithio dramor i gyflogwr o'r DU ac wedi talu Cyfraniadau Yswiriant Gwladol am 52 wythnos gyntaf y gwaith hwnnw
Os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol
Efallai y gallwch hawlio Budd-dal Analluogrwydd er nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau Yswiriant Gwladol:
- os ydych o dan 20 oed (neu 25 oed os oeddech ar gwrs addysg neu hyfforddiant am o leiaf dri mis yn union cyn eich pen-blwydd yn 20 oed), ac
- os ydych wedi bod yn sâl am 28 wythnos, ac
- os ydych yn bresennol ac yn preswylio ym Mhrydain Fawr am 26 wythnos yn y flwyddyn cyn i chi hawlio
Os ydych yn y Lluoedd Arfog neu os ydych yn byw ac yn gweithio yn Ardal Economaidd Ewrop (AEE), mae'n bosibl y cewch eich trin fel petaech chi'n dal i breswylio yn y DU.
Sut mae'n gweithio
Mae'r Budd-dal Analluogrwydd yn cael ei dalu yn ôl tair cyfradd wythnosol:
- telir Budd-dal Analluogrwydd tymor byr (is) am yr 28 wythnos gyntaf
- telir Budd-dal Analluogrwydd tymor byr (uwch) o wythnosau 29 i 52
- telir Budd-dal Analluogrwydd hirdymor o wythnos 53 ymlaen
Cyfraddau
Y symiau wythnosol ar hyn o bryd
| Cyfradd wythnosol | Swm | Swm os ydych dros oed Pensiwn y Wladwriaeth |
|---|---|---|
| tymor byr (cyfradd is) | £67.75 | £86.20 |
| tymor byr (cyfradd uwch) | £80.15 | £89.80 |
| hirdymor - cyfradd sylfaenol | £89.80 | Nid ydych yn gymwys i gael Budd-dal Analluogrwydd sylfaenol hirdymor |
Efallai y gallwch gael budd-dal 'ychwanegiad oedran' gyda'r Budd-dal Analluogrwydd hirdymor os oeddech o dan 45 pan aethoch yn rhy sâl neu'n rhy anabl i weithio.
Efallai y gallwch gael budd-dal ychwanegol ar gyfer eich cymar neu'ch partner sifil neu'r person sy'n gofalu am eich plant.
Rheolau incwm pensiwn
Os byddwch yn gwneud hawliad newydd am Fudd-dal Analluogrwydd nad yw'n gysylltiedig â hawliad blaenorol, a bod eich incwm pensiwn gros yn fwy na £85 yr wythnos, bydd y swm ychwanegol, sef y gwahaniaeth rhwng £85 a'ch incwm pensiwn gwirioneddol, yn cael ei haneru a'i dynnu o'r budd-dal.
Y swm ychwanegol yw'r gwahaniaeth rhwng £85 a'r incwm pensiwn gwirioneddol. Er enghraifft, ar gyfer incwm pensiwn o £100, mae'r swm ychwanegol yn £15. Hanerir hynny er mwyn canfod faint o Fudd-dal Analluogrwydd sy'n daladwy - £7.50 yn yr achos hwn.
Eithriadau
Nid yw'r rheol hon yn berthnasol:
- os oeddech chi'n cael Budd-dal Analluogrwydd cyn 6 Ebrill 2001
- os gwneir eich hawliad dan y rheolau cysylltu ar gyfer Budd-dal Analluogrwydd a'u bod yn berthnasol i'r cyfnod cyn 6 Ebrill 2001
- os ydych chi'n cael y gyfradd uchaf o elfen ofal Lwfans Byw i'r Anabl
Sut caiff ei dalu
Telir y Budd-dal Analluogrwydd i'ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu, Swyddfa'r Post neu Gynilion Cenedlaethol.
Os ydych wedi'ch cofrestru'n ddall, neu os oes angen i'r sawl sy'n gofalu amdanoch gasglu'ch arian, gellir anfon eich taliad gyda siec y gellir ei chyfnewid am arian yn Swyddfa'r Post®.
Asesiad Galluogrwydd Personol ac archwiliad meddygol
Pan fyddwch yn gwneud hawliad am Fudd-dal Analluogrwydd byddwch fel arfer yn cael Asesiad Galluogrwydd Personol. Fel rhan o'r asesiad hwn, efallai y bydd meddyg yn argymell i chi fynd i gael archwiliad meddygol.
Gweithio a chithau'n hawlio Budd-dal Analluogrwydd
Os ydych yn cael Budd-dal Analluogrwydd, efallai y byddwch yn gallu gwneud rhai mathau o waith. Gelwir hyn yn Waith a Ganiateir. Os byddwch yn ennill arian a chithau'n cael Budd-dal Analluogrwydd, gallai hyn effeithio ar y budd-daliadau sy'n gysylltiedig ag incwm yr ydych yn eu cael.
Sut i hawlio
Gallwch hawlio Budd-dal Analluogrwydd dros y ffôn neu'r ffon testun. Bydd cynghorydd yn y ganolfan gyswllt yn mynd trwy'r cais gyda chi ac yn llenwi'r ffurflen. Nid fydd yn rhaid i chi lenwi unrhyw ffurflenni eich hun.
Mae'r ganolfan gyswllt ar agor rhwng 8.00 am a 6.00 pm o ddydd Llun i ddydd Gwener.
Ffôn: 0800 055 6688
Ffôn testun: 0800 023 4888
Gallwch hefyd hawlio ar-lein trwy wasanaeth ar-lein yr Adran Gwaith a Phensiynau.
Os carech chi lenwi ffurflen eich hun, gallwch lwytho'r ffurflen i lawr. Bydd angen i chi argraffu'r ffurflen hon a'i phostio at y Ganolfan Byd Gwaith.
Beth i’w wneud os bydd eich amgylchiadau’n newid
Mae'n bwysig eich bod yn cysylltu â'ch Canolfan Waith os bydd eich amgylchiadau'n newid. Er enghraifft:
- os byddwch yn gwneud unrhyw waith, gan gynnwys gwaith gwirfoddol
- os byddwch yn dechrau hyfforddi a chael lwfans hyfforddi
- os byddwch yn newid eich cyfeiriad
- os ydych wedi bod yn yr ysbyty am 52 wythnos a bod rhan o'ch budd-dal yn cael ei dalu i blentyn neu oedolyn arall
- os byddwch yn mynd dramor
I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol.
Sut i apelio
Os gwrthodir Budd-dal Analluogrwydd i chi neu os oes gennych gwestiynau am eich taliad, gallwch ofyn i'r swyddfa a fu'n delio gyda'ch hawliad edrych eto ar eu penderfyniad. Os ydych chi'n dal i fod yn anhapus am y canlyniad, gallwch apelio.
Additional links
Cynghorydd Budd-daliadau Ar-lein
Gweld pa fudd-daliadau y gallech chi fod â hawl iddynt
Cysylltiadau defnyddiol
Allweddumynediad llywodraeth y DU
